Gönderen Konu: REHBERLİĞİN BAŞLICA TÜRLERİ  (Okunma sayısı 14663 defa)

sehzadeyavuz

  • Ziyaretçi
REHBERLİĞİN BAŞLICA TÜRLERİ
« : Ekim 09, 2007, 04:31:20 ÖS »
REHBERLİĞİN BAŞLICA TÜRLERİ

A - Hizmet alanlarına göre rehberlik B - Öğretim basamaklarına göre rehberlik C - Problem alanlarına göre rehberlik D - Birey Sayısına göre rehberlik E - Temel işlevlerine göre rehberlik,

A-HİZMET ALANLARINA GÖRE REHBERLİK TÜRLERİ: 1-Eğitim alanında rehberlik 2-Sağlık alanında rehberlik 3-Sosyal yardım alanında rehberlik 4-Endüstri alanında rehberlik

1- Eğitim Alanında Rehberlik: Rehberlik hizmetlerine yaygın olarak önce eğitim alanında ihtiyaç duyulmuştur. Okullarda öğrencilerin, bedeni zihni, ahlaki ve sosyal yollardan Türk Milli Eğitimin amaçlarına uygun bir şekilde gelişebilmeleri, kendi problemlerini çözebilmeleri, çeşitli alanlarda beklenen uyumları sağlayabilmeleri, ilgi ve yetenekleri yönünden bir öğrenim görebilmeleri ve bir mesleğe, bir işe yönelebilmeleri hususunda kendilerin sistemli ve sürekli bir yardım sağlamak amacıyla rehberlik çalışmaları düzenlenmesi gerekmektedir. Eğitim alanında yürütülen hizmetleri yönetim, öğretim ve öğrenci kişilik hizmetleri olmak üzere üç boyutlu hizmetler olarak görebiliriz. Bu hizmetlerin üçü de birbirini tamamlamaktadır. Rehberlik hizmetleri okulda öğrenci kişilik hizmetleri başlığı altında verilen bir dizi hizmetin merkezinde yer alır. Bu haliyle öğrencinin bir bütün olarak gelişmesine yardım eden diğer hizmetlerle de yakından ilgilidir.

2- Sağlık alanında Rehberlik: Sağlık alanında koruyucu sağlık hizmeti olarak rehberlik etkinlikleri giderek yaygınlaşmaktadır. Bu anlayışla eğitim ve sağlık kurumlarının rehberlik hizmetleri yaygınlaştırma konusunda işbirliği yapmaları yararlıdır. Bugün ülkemizde sağlık ve sağlıkla ilgili problemler halen çözülebilmiş değildir. Vatandaşların sağlığını koruyucu bilgilerden yoksun olmalarının yanında sağlık hizmetleri kuruluşların hizmet kalitesindeki eksiklikler bu alandaki önemli problemlerdir. İnsanın sağlığını koruyucu, temel bilgiler edinmesi, sağlık kurumlarından etkin bir şekilde yararlanması bu konuda yapılabilecek iyi bir rehberlik hizmetini gerekli kılmaktadır. Sağlık ocağı, sağlık evi ve Ana çocuk sağlığı merkezi gibi sağlık kurumlarının sunduğu hizmetler arasında ruh ve beden sağlığını korumaya yönelik çalışmaların da yürütülmesi sağlanmalıdır. Sağlık kurumları da, özellikle psikiyatri bölümlerinde ruh sağlığı merkezlerinde psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri benimsenmekte; her gün artan sayıda medikal kaynaklı uzmanla medikal olmayan uzmanların yan yana hizmetlerini bütünleştirdikleri dikkat çekmektedir.

3-Sosyal Yardım Alanında Rehberlik: Ülkemizdeki bütün kurumları, huzurevleri, çocuk esirgeme kurumu, Kızılay derneği, sosyal ve dayanışma kurumu gibi kurumlar oluşturmaktadır. Huzurevleri korunmaya muhtaç yaşlıların temel ihtiyaçlarının karşılanılmasına çalışıldığı kurumlar olarak işlev görür. Çocuk Esirgeme kurumları, çocukların kendilerine ve ülkelerine yararlı olacak şekilde yetişmelerini sağlamak, hak ve sağlıklarını korumak amacıyla kurulmuştur. Bu yönüyle sosyal yardım kurumu olması yanı sıra bir eğitim kurumu niteliği de taşır. Kızılay Derneği, doğal afetlerin zor durumda bıraktığı insanlara yardım sunan bir kurumdur. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma, hizmet verdiği vatandaşlara etkili bir hizmet sunmakla yükümlüdür.

4-Endüstri Alanında Rehberlik :
Endüstri alanında sanayi kuruluşları, işçi sendikaları, iş ve işçi bulma kurumu gibi kurumlarda da son yıllarda rehberlik hizmetlerine yer verilmektedir.


B-) ÖĞRETİM BASAMAKLARINA GÖRE REHBERLİK TÜRLERİ
1-Okul öncesi eğitimde rehberlik 2-İlköğretimde rehberlik 3-Orta öğretimde rehberlik 4-Yüksek öğretimde rehberlik Eğitim sistemleri çeşitli öğretim kademelerinden oluşur. İlk, orta ve yükseköğretim kurumları başlıca öğretim kademeleridir. Rehberlik uygulamalarında gerek ülkemizde gerekse batı ülkelerinde uygulamaların diğer öğretim kademelerine oranla ortaöğretim kademesinde daha yaygın ve yoğun düzeye eriştiği görülmektedir. Bu sonuç okulların ve öğrencilerin özellikleri bakımından psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerin en çok ihtiyaç duyulan öğretim kademesinin orta öğretim olduğuna dikkati çekmektedir.

Genel olarak hangi eğitim basamağında verilirse verilsin rehberlik hizmetlerinin amaç ve genel ilkeleri değişmez ancak bu genel amaç içinde yer alan alt ve özel amaçlar ve bunları gerçekleştirmede uygulanacak programlar, seçilen etkinlikler kullanılacak teknik ve yöntemler değişebilir. Bu bakış açısına göre farklı öğretim basamaklarında rehberlik hizmetleri şöyle sıralanabilir.

1-Okul öncesi eğitimde rehberlik: Okul öncesi eğitimi, zorunlu ilköğretim çağına gelmemiş çocukların (3-6 yaş) sosyal, bilişsel, zihinsel ve hareketsel gelişimini, programlanmış bir eğitim ortamında gerçekleştirilen bir eğitim kademesidir. Gelişim kuramcıların birçoğu Freud, Erikson, Piaget gelişimde ilk yılların önemini vurgulamıştır. Özellikle 3-6 yaşlar arasında gelişim çeşitli alanlarında çok önemli değişmelerin gerçekleştiği konusundaki görüşler, okul öncesi eğitimin önemli olduğu anlayışını doğurmuştur. Okul öncesi eğitim döneminde çocukların her yönüyle sağlıklı gelişmeleri, okul ortamına uyum sağlamaları ve kapasitelerini ortaya koyabilmeleri için eğitim çalışmaları rehberlik hizmetleriyle birlikte yürütülmelidir. Okul öncesi, oyun oynama, bedeni kullanma, merakını giderme hayal ve istekleri açığa vurma, bağımsızlığını kazanma gibi ihtiyaçları karşılar.

Bu dönemde çocuğun ilgilerini, yetenek ve becerilerini geliştirmek amacıyla çeşitli etkinlikler düzenlemek çocuğa kendini sınama ve tanıma imkanları sunmak, çocukların yaptıklarını izlemek, ona dönüt vermek ve doğru davranışları pekiştirmek gerekir. Rehberlik hizmetleri kişisel açıdan kendini kabul, özgüvenini geliştirme, benlik kavramı oluşturma, sosyalleşmeyi sağlama hedeflerine yönelik etkinlikleri kapsar. Eğitsel acıdan, okula uyum ve ilköğretime hazır olma hedefleri esastır.

2-İlköğretimde Rehberlik: İlköğretim düzeyinde rehberlik hizmetlerinin sunulmasının bazı gerçekleri şöyle sıralanmaktadır.

a)öğrencilerin sadece bilişsel kapasitelerinin geliştirilmesi onun eğitildiği anlamına gelmez. Çağdaş eğitim yaklaşımlarının tümünde çocuğun tüm yönleriyle geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
b)Rehberlik hizmetleri yoluyla kazandırılacak niteliklerin önemli bir bölüm için kritik dönemler ilköğretim çağı içerisindedir. Daha sonra bu yönde ortaya konacak çabaların sonucu ulaşması ya çok güç, ya da imkansız olmaktadır.
c)İlköğretimden sonra iş hayatına atılacak ya da çeşitli üst öğretim kurumlarına yönelmesi gereken bireyleri bu konuda verecekleri kararların sağlıklı olması için, kendilerine katkı sağlayama rehberlik hizmetlerinden mahrum bırakmak çağdaş eğitim ve demokrasi ilkelerine uygun olmayacaktır.
d)İlköğretim düzeyinde çocuğa düzgün konuşma, okuma ve yazma, özetleme , hesaplama gibi temel becerilerin kazandırılmasının yanı sıra kişilik gelişimini kolaylayacak etkinlere yer verilmesi de önemlidir.
3-Orta Öğretimde Rehberlik: Psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerine en çok ihtiyaç duyulan dönem olsa gerek, dünyada ve ülkemizde diğer öğretim basamaklarına göre, orta öğretimde bu hizmetler daha yaygın olarak sürdürülmektedir. Bilindiği gibi ortaöğretim 15-18 yaş grubunu kapsayan bireylere bir meslek kazandırmayı, onları yüksek öğretime ve hayata hazırlamayı amaçlayan eğitim basamağıdır. Orta öğretim kurumlarını aşağıdaki işlevleri yerine getirmesi amaçlanmaktadır.
a-öğrencilerin ulusal ve milli çerçevede bütünleşmelerini sağlamak.
b-Öğrencilerin bireysel özelliklerini ve yetenekleri azami düzeye kadar geliştirmek.
c-Ülkenin iş ve çalışma yaşamına orta nitelikli insan gücü yetiştirmek.
d-Toplumda yapıcı, yaratıcı, uyumlu ve girişimci yurttaşlar yetiştirmek.
e-Öğrencilerin bilim ve teknolojide derinleşmesini sağlamak ve yüksek öğrenime hazırlamak. f-Öğrencilerin iş yaşamı ile ilgili sanayi ve yaygın eğitim ile ilişkiler kurmalarını sağlamak. g-Uluslar arası ilişkiler, girişimcilik bilgi ve becerilirin artırmak ve yabancı dillerini geliştirmek. Yukarıdaki işlevlerin yerine getirilmesinde rehberlik hizmetlerinin önemli bir rolü olacağı açıktır. Rehberlik hizmetleriyle ergenin zararlı alışkanlık ve arkadaşlarıyla şiddet ve teröre yönelik gruplara katılması önlenmeye çalışılırken, düzenli çalışma alışkanlığı edinmesi sağlıklı hedefler belirlemesi, gerçekçi planlamalar yapıp doğru kararlar almasına yardım edebilir. Böylece ergenlerin kendileri rahatça ifade edebilecekleri, sağlıklı ilişkiler kurabilecekleri demokratik bir ortam sağlanabilir.

İlköğretim ile ortaöğretim okullarında psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin farklılaştırılmasını gerektiren unsurlar şöyledir:
1-Öğrencilerin gelişim ve gereksinim ihtiyaçları birbirinden farklıdır.
2-Öğrencilerle kurulan ilişkinin biçimi birbirinden farklıdır 3-Okulların eğitim programları birbirinden farklıdır
4-Öğrencilerin psikolojik gelişim özellikleri birbirinden farklıdır.
5-Okulların örgütsel nitelikleri birbirinden farklıdır 6-Rehberlik uygulamalarında kullanılan yöntemler araç ve hizmetlerin alanlarına göre tür ve yoğunlukları birbirinden farklıdır.

4-Yükseköğretimde Rehberlik: Önceki basamaklara göre yükseköğretim basamağında eğitim kurumlarının yapı, amaç, işlev ve işleyişindeki değişiklere ek olarak yükseköğretimdeki öğrencilerin ergenlik dönemlerinin sonlarında olmaları, onlara sunulacak rehberlik hizmetlerini farklılaştırmaktadır. Öğrenim süresince barınma, beslenme, akademik başarı, kız-erkek arkadaş ilişkileri, flört, aile kurma, mali destek, sağlık gibi birçok sorunu halletme, kişilik bütünlüğü ve kimlik kazanma, kendini seçtiği bir meslek için hazırlaması gibi sorunları en uygun tarzda çözmekle yükümlüdür. Bütün bu vb. sorunların çözümüne yönelik karar ve planlarında asıl yetkili ve sorumlu olan gencin kendisidir. Bu yetki ve sorumluluklarda gencin desteğe ihtiyacı vardır. Bu desteği vermesi gerekende rehberlik örgütüdür.

C) PROBLEM ALANLARINA GÖRE REHBERLİK TÜRLERİ:
1.Eğitsel Rehberlik 2.Mesleki Rehberlik 3.Kişilik Rehberliği Bireyin büyümesinde ve gelişmesinde karşılaştığı sorunları ve problemleri, rehberlikle ilişkili gereksinimleri bakımından 3 ana başlık altında toplamak olasıdır. Bilindiği gibi rehberlik, okullarda bütün öğrencilere yardım götürmeye dönüp, yalnız problemli öğrencileri ele almaz. Bu bakımdan Rehberliği öğrencilerin problemlerine göre çeşitlere ayırmak yoluna gidilmiştir. Rehberlik hizmetleri başlangıçta okullarda okuyan gençlerin mesleğe yönelme ve meslek seçme sorunları ile eğitsel sorunların birbiriyle iç içe olduğu görülmüş; böylece rehberlik hizmetlerinde mesleki rehberlik çalışmalarının yanı sıra eğitsel rehberlik çalışmaları da önemli bir yer almaya başlamıştır. Kişisel rehberlik boyutu ise, çağdaş rehberlik uygulamalarının oldukça yeni bir boyutudur. Demokrasi anlayışındaki gelişmeler ve demokraside bireye verilen değer, psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinde de kişisel sorunları önemli bir boyutu haline gelmiştir.

Eğitsel Rehberlik: Eğitim kurumlarında yürütülen rehberlik etkinlikleri büyük ölçüde eğitsel ağırlıklı rehberlik hizmetleri oluşturmaktadır. Eğitsel rehberlik; öğrencilere okul seçme, okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlama, alan ve ders konusunda sağlıklı eğitsel tercihler yapma, verimli çalışma alışkanlıkları kazandırma, öğretim güçlüklerinden kurtularak okulda başarılı olma, yeteneklerini geliştirme ve zamanı iyi kullanma gibi konulardaki yapılan yardımları içermektedir. Bu bakımdan okul öncesi eğitimden başlayarak eğitimin her basamağında öğrencilerin eğitsel rehberlik alanındaki ihtiyaçlarının karşılanması okul ve yaşamdaki başarısını artırmada önemli görülmektedir18 Eğitsel rehberlik kavramı rehberlik alanına mesleki rehberlik kavramından daha sonra girmiştir. Zamanla ilköğretimin üstündeki örgün eğitim kurumlarının, aslında bireylere iş ve mesleklere hazırlamakla ilgili olduğu daha iyi anlaşılmış; öğrencinin eğitsel problemleri ile meslek seçiminde ilişkin problemlerinin birbirinden ayrılamayacak kadar iç içe bulunduğu görülmüştür. Bu yüzden günümüzde mesleki ve eğitsel rehberlik diye bir ayrımdan ziyade, sorunların bütünlüğü dikkate alınarak “eğitsel-mesleki rehberlik” deyimi yaygın kullanılmaktadır. Eğitsel rehberlik ve Danışmanın öğrenme ve öğrenimle ilgili olarak karşılaştığı problem alanları şöyledir :

1.Öğrencinin bir okul seçmesi ve bu okula girmesi.
2.Girdiği okuldaki kollardan birini ve seçmeli derslerden kendisine yararlı olacakları seçmesi, 3.Seçtiği okul ve derslerde gerekli başarıyı sağlayabilmesi
4.Bu başarıyı sağlamada gerekli ders çalışma teknik ve alışkanlıklarını kazanması, 5.Derslerde karşılaştığı güçlüklerin giderilmesi,
6.Üstün yetenekli öğrencilerin zamanında ortaya çıkartılması ve yetenekleri ile ilgili olarak gelişmelerinin sağlanması
7.Özel eğitime muhtaç, özürlü ve yavaş öğrenen çocukların zamanında keşfedilip özürlerine uygun bir eğitim programına yöneltilmelerinin sağlanması.

2 ) Mesleki Rehberlik: Bireylerin çeşitli meslekleri tanımaları, kendi niteliklerine uygun meslekleri seçmeleri, seçtikleri mesleğe hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri konusunda yapılan yardımlara mesleki rehberlik denir. Gençlerin mesleklere ilişkin tercih ve seçimlerinin birçok farklı devrelerde oluştuğu araştırma bulguları ile ortaya koyulmuştur. Bu devreler mesleksel davranışların ve seçimlerin oluşması çerçevesinde yaşlarla belirlenmektedir. Bu devreler şunlardır ;

a) Fantezi Devresi : ( 6-12 yaş arası ) Çocuk daha küçük yaşlarda evde aile üyelerinin ve aile çevresindekilerin yaptıkları işleri görür; onları oyunlaştırarak taklit eder. Bu devre, çocukların meslek taklitleri yaptığı devredir. Orta ve son çocukluk yıllarında kendini en çok etkileyen durumlarla ilgili bazı meslek fantezileri kurar. Bazen doktor, öğretmen, polis, futbolcu, bazen arabacı, postacı, pilot olmak ister. Ama bu meslek adları geçicidir ve sıkça değişir.
b) Geçici Devre : ( 12-17 yaş arası ) İlk ergenlik devresinde hayatta bir iş tutmak gereği hakkında biraz daha bilinçlenir. Ama yinede meslekler hakkında romantiktir. Tarihte, sporda, yakın çevresinde hayranlık duyduğu bir kahramanın, önemli bir kişinin mesleğine yönelir. Hareketli, prestijli, çarpıcı meslekler onun ilgisini daha çok çekmektedir. Bu dönemdeki meslek ilgileri daha bilinçli ama geçicidir, sürekli değişmelere açıktır ve uyumuna yönelik hizmetler olarak, eğitimde öğrencilere kazandırılması hedeflenen duyuşsal davranışlar açısından alan umanları tarafından önemli görülmüştür.
c) Gerçekçi Devre: (18 yaş üstü ) Bu devre realiye yönelik dönemdir. Genç, bazı meslekleri daha ciddi olarak düşünmeye; bu meslekler karşısında kendini denemeye ve değerlendirmeye başlar. Son ergenlik çağında ise genç, meslek seçme işiyle daha ciddi ve bilinçli şekilde ilgilenmektedir. Kendi yetenek ve imkanlarını, mesleğin gereksinimlerini ölçüp tartar. Gencin meslek ilgileri, bazı mesleklere doğru daralmış ve yoğunlaşmıştır. Bir veya iki mesleğe karşı yoğunlaşmış olan bu meslek ilgisi daha sürekli ve kalıcıdır. Bu dönemin sonuna doğru genç artık bir meslek üzerinde karar kılıp kendini o mesleğe hazırlama gereği içindedir.21 Eğitimde mesleki rehberlik çalışmaları üç aşama etrafında toplanmıştır. a) Öğrencileri Tanıma b) Mesleklerin İncelenmesi c) Bireyin Kişisel Nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantı kurma
a) Öğrencileri Tanıma: Genel olarak rehberlik, öğrenciyi tanıma çalışmalarının en belirgin amacı; onların kendilerini daha iyi tanımalarına yardımcı olmaktır. Araştırma sonuçlarına göre geliştirilen ve günümüzde de geçerliliği bulunan meslek seçimini etkileyen bazı etkenler vardır.
1) Biyolojik Etkenler: (Bireyin fiziksel özellikleri, cinsiyet, beden yapısı, görme ve işitme durumu vs. )
2) Toplumsal- Ruhsal Etkenler: ( Duyguları, değerleri, aile ile ilişkileri, bağlı olduğu arkadaş çevresinin beklentileri ve başkaları ile etkileşimi, ailenin sosyal düzeyi, yakın ilişkisi kurulan diğer kişiler vs.)
3) Psikolojik- Kişisel Etkenler : (Bireyin ihtiyaçları, duyguları, tutumları, değerleri, ilgileri ve yetenekleri vs.)
4) Ekonomik Etkenleri:(Ailenin ekonomik düzeyi, çevrenin ya da ülkenin ekonomik durumu, otomosyon ve teknik gelişmeler, bunların toplumun insan gücü ihtiyacı üzerindeki etkileri)
5) Politik Etkenler: ( Mesleğe girme olanakları, iş bulma olanakları, değişim eğitim ve yetiştirme fırsatı vs.)
6) Şansla ilgili Etkenler: (Doğal afetler, işyeri ve iş yerlerini etkileyen beklenmedik olaylar,  iç ve dış savaşlar vs.)
Meslek seçiminde bireylere yardım ederken birey hakkında hangi bilgilerin esas alınacağı üzerinde araştırmacılar bazı sonuçlar elde etmiş ve bunları listelemiştir. Bireyin meslek seçimine yardım ederken birey hakkında şu bilgilerin esas alınması gerekli görülmüştür. 1. Bireyin Fiziksel Özellikleri : ( Kişisel Görünüş, ses ve konuşma biçimi, genel sağlık ve enerji düzeyi, fiziksel engelleri, yaş, boy, ağırlığı) 2. Kişisel Nitelikleri: Güdüleri, amaçları, değerleri, duygusal üzenlilik, olgunluk düzeyi, benlik tasarımı, sosyal gelişimi, başkaları ile ilişkilerinde etki düzeyi, bulunduğun grupta üstünlük ya da bağımlılık isteği vs.) 3. Genel ve Özel Zihinsel Yetenekleri: 4. İlgileri: 5. Yetiklikleri ( İstidatları ) : 6. Okul ve okul dışı yaşantıları : ( Başarı düzeyi, eğitsel etkinliklere katılması, geçici iş tecrübesi ve başarısı, özel becerileri, hobileri, aile içinde ve dışında başkaları ile ilişkileri, okul-dışı sosyal etkinliklere katılması vs.)
7. Aile statüsü ve aile özgeçmişi :(Ailenin sosyal ekonomik düzeyi, parasal durumu, kültürel özgeçmişi ve kültüre karşı ilgisi, çocuğa karşı ailenin ilgi ve tutumu, aile üyeleri arasındaki ilişkiler) b ) Mesleklerin incelenmesi: Meslek rehberliği aracılığı ile kişinin kendi yetenek ve ilgisine uygun bir mesleği seçme olanağı elde etmesi için, hem kendisine, hem de mesleklerine ilişkin düzenli ve sürekli bilgilere gereksinimleri vardır.

Bu bakımdan mesleklerin incelenmesinde kullanılmak üzere değişik araştırmacılar tarafından geliştirilmiş türlü inceleme listeleri bulunmaktadır. Bu nedenle her okul ya da kurum, ihtiyaç ve imkanlarına göre kendisi için bir meslek inceleme planı geliştirebilir. Humphreys ve arkadaşlarının çalışmalarından yararlanarak mesleklerin incelenmesinde cevaplandırılması gereken sorular şöyle sıralanabilir: 1. Mesleğin esasını oluşturan işin özellikleri nelerdir? ( İşin yapılışı ile ilgili belirgin etkinlikler, sorumluluklar, yetkiler ve görevler) 2. Meslekte hangi yetenekler gereklidir? ( İşin gerektirdiği genel ve özel yetenekler ) 3. Mesleğin gerektirdiği eğitim düzeyi nedir? (Öğrenim düzeyi, süresi, öğrenimin parasal yönü,özel yetiştirme gerekip gerektirmediği ) 4. mesleğe giriş koşulları nelerdir? (Girişin sınavla olup olmadığı, sınavın biçimi ve kimlerin yaptığı,giriş için başvurunun nasıl yapılacağı vs.) 5. Mesleğe giriş için belirli bir sınırlama var mıdır? (Milliyet, din, dil, ırk gibi ayrımlar,fiziksel özellikler bakımından sınırlamalar vs.) 6. Çalışma koşulları nelerdir? (Günlük çalışma saatleri, mevsimlere göre işin yoğunlaşması,iş riskleri, bu risklerin karşılanması ile ilgili parasal güvence vs.)
7. Meslekte personel ihtiyacı ve personel alma eğilimi nedir? ( Mesleğin önemi , bu önemin artıp artmadığı, toplumun bu mesleğe olan ihtiyacı ve gerekli olan insan gücü vs.) 8. Mesleğin gelir durumu nasıldır? ( Başlangıç ücreti, sigorta ve emeklilik koşulları, meslekte yükselme koşul ve olanakları, ilgili olan öteki iş ve mesleklere geçiş koşulları ve olanakları ) 9. Meslek genel olarak yaşam boyu sürecek bir meslek niteliğinde midir? ( Mesleğin birey için sürekli bir iş niteliğinde olup olmadığı) Bütün bu meslek rehberlik çalışmaları,okulun psikolojik hizmetler programı içinde yürütülmek durumundadır.Baş danışman, yıllık rehberlik ve danışma faaliyetlerini ayrıntılı bir şekilde programlar ve koordine eder.
Okulda etkili bir meslek rehberliği için faaliyetlerin iyi bir şekilde planlanıp organize edilmesi gerekir. Bu hususta şu adımların atılması önerilir.25 1. Meslek rehberliği için temel amaçların, takip edilecek ana politikanın ve personel, mali imkanlar, faaliyet alanı gibi temel unsurların saptanması. 2. Öğrencilerin meslek rehberlik ihtiyaçlarının ve niteliklerinin saptanması için gerekli tarama çalışmalarının yapılması. 3. Meslek rehberliği için okulda halen mevcut çalışmalar, malzeme, personel ve diğer imkanların saptanması ve bir araya toplanması. 4. Çalışmalar için gerekli bütçenin düzenlenmesi. 5. mesleklere ait bilgi materyalinin toplanması, tasnifi ve muhafazası sorumluluğunun belli bir danışmana verilmesi. 6. Meslek rehberlik hizmetlerinin öğrencilere, öğretmenlere, yöneticilere, velilere ve çevreye duyurulması.
7. girişilen faaliyetlerin, yapılan meslek rehberliği danışmalarının ve kullanılan malzemenin etkinlik derecesinin belli zamanlarda değerlendirilmesi. Meslek gelişim dönemleri: Bireyde mesleksel gelişim sırasıyla; büyüme, araştırma, yerleşme, koruma, sürdürme ve emeklilik olmak üzere 5 evrede gerçekleşmektedir. Bu sınıflama evrensellik taşıma ile birlikte, mesleksel gelişim ve davranışların topluma ya da kültürlere göre farklılık gösterdiği de bilinmektedir.

1) Büyüme dönemi: ( 0- 14 yaş arası ) Bu dönemde benlik kavramı gelişir, gereksinimler ve fanteziler belirgindir, ilgiler ve yetenekler önem kazanır, mesleksel eğilimler belirmeye başlar, konulara ve alanlara yönelik yetenek belirtileri ortaya çıkmaktadır.
2) Araştırma dönemi: ( 15- 24 yaş arası ) Bu dönem kendi kendine sınamayı, rol denemesini, okulda mesleksel araştırmayı, geçici sayılabilecek iş bulmayı ve bir kariyer için ilk adımları atmayı kapsar.
3) Yerleşme dönemi: ( 25- 44 yaş arası ) Bu dönem bir işe girmeyi ve bir kariyer sürdürmeyi kapsar.
4) Koruma ve sürdürme dönemi: ( 45- 64 yaş arası ) İş dünyasındaki yerini korumayı kapsar. 5) Düşme ( emeklilik ) dönemi: ( 65 yaş üstü ) emeklilik yıllarını kapsar, etkin meslek uğraşı son bulur, dinlenme yılları da denilen bu dönemde kişi günlerini kendi isteğine göre mesleğine ilişkin ya da özel ilgi alanına giren konularla uğraşarak geçirmektedir.
c)Bireyin kişisel nitelikleri ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantı kurma: Kişisel niteliklerle mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantı kurma ve böylece bireye uygun olan meslekleri ortaya çıkarmaya doğrudan doğruya bir seçim yapma ve karar verme sürecidir. Mesleki seçim yapma zaman içinde oluşan uzun bir süreç olarak düşünülmelidir. Bireyin kişilik özelliklerinin sürekli olarak gelişmesi mesleki seçim yapma sürecinin hangi öğrenim ve yaş düzeyinde karar verme aşamasına erişmesi gerektiğini belirleme de sıkıntılar oluşturmaktadır.
Olgunluk düzeyi ne olursa olsun psikolojik danışma yardımı sağlanmış olsa bile hiçbir bireyin çok kısa bir sürede gireceği meslekle ilgili uygun bir karar alması düşünülemez. Mesleki seçim amacı ile yapılacak psikolojik danışma yardımının her bireye açık ve sürekli olması gerekir. Okullarda çocukların ve gençlerin meslek seçimi sorunları ile ilgili olarak yapılacak psikolojik danışma uygulamalarına geniş yer verilmelidir. Ancak bu şekilde, öğrencilerin gelişen kişilik özelliklerini daha iyi tanımalarına ve kendilerine uygun durumları daha iyi ayırt edebilmelerine yeterli yardımlar sağlanmış olabilir.
3) Kişisel rehberlik: Eğitim sürecinde öğrencilerin ”kişisel- sosyal” gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülen rehberlik hizmetlerine ”kişisel rehberlik” denir. Bireyin çocukluktan yetişkinliğe, eğitimin çeşitli kademelerinde ”kendini ve başkalarını anlaması ve kabul etmesi, günlük yaşam becerilerini kazanması, aile ve toplumun olgusunu kavrayarak bu ortamlarda sağlıklı ilişkiler geliştirebilmeleri” gibi alanlarda yeterlilik kazanması, kişisel ve sosyal gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için verilen rehberlik hizmetleridir.

Klasik rehberlik anlayışında eğitsel ve mesleki boyut ön plana çıkarılmışken gelişimsel rehberlik anlayışı kişisel rehberliğin de aynı ağırlıkta önemsenmesini sağlamıştır. Karşılaşılan başlıca kişisel problemler şunlardır;
1- Biyolojik gelişmeye ve fiziksel sağlığa ilişkin problemler 2- Toplumsal ilişkilerle ilgili problemler ( Toplumsal, Yurttaşlık yaşamı, sevilen ve sevilmeyen diğer bireyler, toplumsal ilişkilerde uyum derecesi, kişisel mutluluk ) 3- Eve ve aileye ilişkin problemler ( Değişik durumlarda duygusal yaklaşım ve eylemler, zihinsel korkulardan uzak olmanın derecesi, kendi kendine güven ve yeterli saymanın derecesi ) 4- Amaçlara, hedeflere ilişkin problemler ( Okul, meslek, kariyer ve toplum yönlerinden ) 5- Parasal konulara ilişkin problemler 6-Cinsel hayata ve evliliğe, kız-erkek arkadaşlığına ilişkin 7-İnançlara, ahlaka ve fikirlere ilişkin problemler. Bireyin problemlerine çözüm bulmasında yardımcı olan Rehberlik uzmanının, kişisel problemlerin duygusal içeriği olduğunu dikkate alarak bireyle yaptığı görüşmede bireyin duygusal davranışına, duygularına, tutum ve değerlerine karşı duyarlılık gösterme durumundadır. Bu tip görüşmedeki dinlemede rehberlik ve Psikolojik Danışma Uzmanı bireyin kendini tanımasına yardımcı olan şu sorulara cevap bulmalı:
1. Danışanın kendisine karşı genel tutumları nelerdir? 2. Diğer bireylere karşı tipik tutumları nelerdir? 3. Diğerlerinin kendisine karşı tutumları konusunda birey ne düşünmelidir? 4. Bireyi hangi değerler güdülemektedir? Birey yaşamdan ne beklemektedir? 5. Bireyin belirttiği, ortaya koyduğu doyurulmuş ve doyurulmamış gereksinmeleri nelerdir? 6. Bireyin davranışları onun gerçek mi yoksa fantezi dünyasında mı yaşadığını belirtmektedir? Bunun görünümü nedir? 7. Bireyin günlük yaşamı mantıksal mıdır? Kontrollü müdür? Yalnızca ve bütünü ile duyguları ile mi yaşamı yürütmektedir?

D) BİREY SAYISINA GÖRE REHBERLİK ÇEŞİTLERİ:
1. Bireysel Rehberlik – Grup Rehberliği 2. Bireysel psikolojik Danışma- Grupla psikolojik Danışma İster bireysel ya da gruplar halinde sunulmuş olsun rehberlik hizmetlerini oluşturan ilkeler aynıdır. Bu ilkelerin en önemli bir yanı da bu hizmetlerin bireysel ve tek bireylere dönük olarak verilmesidir. 1. Bireysel Rehberlik – Grup Rehberliği: Bireyin uygun seçimler yapabilmesi, kararlar alabilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için bazı bilgilere ihtiyaç vardır. Bunlar; program, okul ve meslek seçimine ilişkin çevredeki bireye açık olan çeşitli fırsatlar; ya da burs, kredi, yurt olanakları vb. birçok konuyla ilgili çeşitli bilgiler olabilir. Bu tür etkinliklerde ele alınan temaları psikolojik danışmada olduğu gibi bireyin psikolojik gelişiminden çok doğru kararlar verebilmesi ve doğru seçimler yapabilmesi için gereksinim duyduğu olgusal bilgilerin sağlanmasına yönelik olması, grup rehberliğini oldukça kalabalık çalışabilmesini olanaklı kılmaktadır.

Ayrıca burada karşılaşılan bazı yanılgıları işaret etmek yararlı olacaktır. a. Grup Rehberliği, grup süreci, grup dinamiği benzerdirler. b. Grup Rehberliği’nin amacı grubun gelişmesidir. c. Grup Rehberliği temelde bilgi vermek etkinliğidir. d. Grup Rehberliği bireysel rehberliğin yerini alabilir. e. Grup Rehberliği grup çoğaltıcıdır. f. Grup Rehberliği’ni okuldaki herhangi bir sorumlu yürütebilir. g. Grup Rehberliği bireyselliği ve yaratıcılığı önleyebilir. Eğitim uygulamalarında, yetişmiş eleman sorunu, ekonomik nedenlerden dolayı grup rehberliği yaygın olarak kullanılmaktadır. Grup Rehberliği, rehber uzmanı ile 20-25 öğrenci arasında ve grup ortamında tartışma, soru-cevap tipi iletişim ve bir ölçüde bilgi verme aktarma yoluyla cereyan eden etkileşimi kapsamaktadır. Bu etkileşimin, yani Grup Rehberinin bazı temel amaçları şunlardır: 1. Okul çevresini en iyi biçimde kullanmak, uzun süreli eğitsel ve mesleki amaçlar geliştirmek ve varsa okuldaki test programının amaçlarını ve işlemlerini tanımak için öğr. Yardımcı olarak bilgileri sağlamak, yaymak.
2. Gruba özgü büyüme ve gelişim sorunlarını tartışmak için olgusal bilgi ve kaynak sağlamak 3. Gruptaki öğrencilerin biyolojik, psikolojik ve sosyolojik dünyaları hakkında düşünmelerini sağlamak. 4. Öğrencileri okulda mevcut öğretime yardımcı etkinliklere yöneltmek ve yönlendirmek. 5. Bireysel rehberliğe ve bireysel Psikolojik Danışmaya olanak sağlamaktır. 2.Rehberlik ve Psikolojik Danışma- Grupla Psikolojik Danışma: Psikolojik Danışma konusunda yeterli düzeyde kuramsal donanımı ve pratiği olan uzman personel tarafından, profesyonel düzeyde sunulan bu hizmetler; danışmanla-danışanlar arasında yüz yüze, samimiyet, güven, saygı ve sevgiye dayalı özel bir psikolojik ilişkiyi gerektirmektedir. Grupta psikolojik danışmadan birden fazla danışanın aynı anda yararlanma imkanına sahip olması bu danışma türünün diğerine göre daha ekonomik olması anlamına gelmekteyse de psikolojik danışma yardımının danışana bireysel olarak mı yoksa grup içindemi verilmesi gerektiğine karar verilmesinde, danışanın probleminin belirleyici olduğunu belirtmek gerekir.

E) TEMEL İŞLEVLERİNE GÖRE REHBERLİK ÇEŞİTLERİ:
Rehberlik hizmetlerinin işlevleri konusunda yazarlar değişik listeler önermektedir. Fakat 6 madde üzerinde birleşirler.
1. Uyum Sağlayıcılık 2. Yönelticilik. 3. Ayarlayıcılık 4. Geliştiricilik 5. Önleyicilik 6. Tamamlayıcılık 1. Uyum Sağlayıcı Rehberlik: Okullarda uygulanacak rehberlik programlarında öğrencilerin uyum sağlamalarını kolaylaştırıcı etkinliklere yer verilmelidir. Bu sayede öğrencilerde görülebilecek uyumsuzluğa dayanan davranış bozukluklarının ortaya çıkması engellenebilir. Okul rehberlik servislerinin en çok uğraştığı konulardan biri uyumsuzluklardır. Bu nedenle bu rehberlik türü önemlidir.
2. Yöneltici Rehberlik: Bireyin başarılı ve mutlu olmasında kişisel niteliklerine uygun alan, ders, okul ve meslek seçmenin rolü büyüktür. Bu amaçla bireye yardımcı olabilmek için ona zamanında rehberlik hizmetlerinden yararlanma olanağı verilmelidir. Böylece bireyin kendisine en uygun bir alana yönelmesi ve o alanda başarılı olabilmesi kolaylaştırılabilir. Okul rehberlik servisleri bireyi tanıma tekniklerini kullanarak elde edilme bilgilerden yararlanarak ders alan ve okul seçerken öğrencilere yardım etmelidir. Yanlış tercihler yapan öğrenciler kendilerine de topluma da yararlı olamazlar. 3. Ayarlayıcı Rehberlik:
Çağdaş eğitim öğrencilerin eğitimlerinde bireysel ayrıcalıklara ve çevre şartlarına öncelik vermektedir. Okul rehberlik servisleri öğrencinin özelliklerini, problemlerini umut ve özlemlerini belirleyerek, toplumun değerlerini ve yeni kuşaklardan beklentilerini dikkate alarak gelecekte ortaya çıkabilecek sorunları yordamaya çalışır. Yapılan hızlı değişmeler eğitimin planlanmasında, müfredat programlarını ve rehberlik programlarının hazırlanmasında ve geliştirilmesinde rehberliğin bu işlevinin önemi artmıştır. 4. Geliştirici Rehberlik Gelişimsel rehberlik anlayışının ortaya çıkmasıyla rehberliğin bu işlevi de önem kazanmıştı bu anlayışta bir gelişim dönemini başarıyla geçirenlerin daha sonra ki gelişim döneminin ödevlerini de başarıyla yerine getireceklerine inanılmaktadır. Okul rehberlik programlarında öğrencilerin gelişim dönemleri dikkate alınarak bedensel, zihinsel, duygusal ve psiko-sosyal yönden sağlıklı bir şekilde gelişebilmelerini sağlayacak etkinliklere yer verilmelidir. Böylece beden ve ruh sağlığı yerinde kendisiyle doğayla barışık bireyler yetiştirilebilir.
5. Önleyici Rehberlik: Rehberlik hizmetleri olumlu değişmeleri amaçlarken, bazı olumsuzlukların ortaya çıkmasını da önleyici bir işlevi yerine getirmektedir. Özellikle disiplinsizlik ve uyumsuzlukların önlenmesi bu hizmetlerin verimliliğini arttırıcı bir ürüne sahiptir. Unutulmamalıdır ki olumsuzlukların ortaya çıkmadan önlenmesi ortaya çıktıktan sonra giderilmesinden daha ekonomik ve daha kolaydır. Rehberliğin bu işlevi de bu amaca yöneliktir. Örgün eğitim kurumlarında gerçekleştirilen öğretim etkinlikleri rehber hizmetleriyle birlikte sürdürüldüğünde, eğitimde istenilen kaliteye ve verimliliğe ulaşılabilmektedir.

KAYNAKLAR:
1. Altıntaş, Ersin, Can, Gürhan, Üre, Ömer, “Psikolojik Danışma Ve Rehberlik” pegem yayıncılık, Ankara , 2002
2. Bakırcıoğlu, Rasim , “ilköğretim ortaöğretim ve yüksek üretimde rehberlik ve psikolojik danışma” Turhan yayınevi, Ankara, 1994
3. Kepçeoğlu, Muharrem , “Psikolojik Danışma Ve rehberlik” Özdemir Yayınevi, Ankara, 1996
4. Özoğlu, Süleyman Çetin, “Eğitimde rehberlik ve Psikolojik Danışma” Ankara Üniv. Basımevi, Ankara, 1997
5. Tan, hasan, “psikolojik danışma ve rehberlik” milli eğitim basımevi, İstanbul, 1992
6. Yeşilyaprak, Binnur, “Eğitimde Rehberlik Hizmetleri”,Nobel yayınevi, Ankara,2000
7. Yılmaz, Hasan., Üre, Ömer, “Rehberlik Ders Notu”,Güney ofset, Konya, 1997

PDR forum.net

REHBERLİĞİN BAŞLICA TÜRLERİ
« : Ekim 09, 2007, 04:31:20 ÖS »

 


Facebook Comments